kind bord krijt

Totemtaal: 5 lessen die ik leerde van deze taalmethode

Onderwijsmethodes…

Ik heb er een haat-liefde verhouding mee.
Haat. Omdat ze passie en creativiteit fnuiken. Omdat het een uitgeverij is die bepaalt wat er gebeurt in de klas. De organisatie met als hoofddoel winst maken heeft een dikke vinger in de pap op de klasvloer.

Maar ook liefde. Het is gemakkelijk. Je hoeft als leerkracht enkel maar de leidraad te volgen. Er is instant een rode lijn in alle klassen. Het materiaal is gebruiksvriendelijk en mooi vormgegeven.

In 20 jaar onderwijs heb ik met 4 taalmethodes  gewerkt.

Eerst was er Taalmakker.

Die methode diende voornamelijk als ondersteuning. Het was dus geen heilig schrift waar we ons dienden aan te houden. Ik maakte daarnaast ook nog veel lessen zelf. Ik hield van die methode omdat de kinderen de oefeningen uit het handboek in een gelijnd schrift maakten. Er werd dus veel geschreven en dat lijkt mij een meerwaarde bij het leren van de geschreven taal, toch? Het was alleszins goed voor de handschriftontwikkeling en de spelling. Twee zaken die tegenwoordig wat aan belang moeten inboeten.

Daarna kwam Kameleon.

Ik had daar geen band mee. We waren te technisch bezig met taal. En er waren van die zinloze schrijfopdrachten. Stel dat er een nieuw vriendje in de klas kwam, hoe zou die dan zijn? Schrijf op. Zoiets.
Er waren wel hele mooie werkboeken. Jammer dat de kinderen slechts hier en daar een woord invulden.

Spelling van Kameleon gebruikten we niet. Daarvoor had ons team Tijd voor Taal Spelling gekozen. Ik was daar een enorme fan van. De spellingregels werden heel basic en duidelijk uitgelegd. Spellingregels die ik na de les aan de klasmuur kon hangen en waar ik gedurende het schooljaar geregeld eens naar verwees. Want uiteindelijk leer je correct schrijven buiten de spellinglessen. Je leert de regel in de spellingles en dan is het de kunst om er aan te denken als je aan het schrijven bent.

De methode werkt met liedjes. Ik zing graag dus konden we vaak teruggrijpen naar een lied als geheugenssteuntje.

En nu is er dus Totemtaal.

Onze pedagogische begeleidingsdienst is een fan van Totemtaal. Bijgevolg gebruikten meer en meer scholen van onze scholengroep deze methode. En omdat niemand in ons team van Kameleon hield, sprongen wij mee op de kar.

Na een volledig schooljaar Totemtaal te gebruiken in het vijfde leerjaar heb ik veel geleerd

Hoe je de kinderen tijdens het leren kan coachen

Ik ben allergisch aan lessen waarin ik zelf de hele tijd aan het woord ben. Hoe kan je nu een taal leren als je de hele tijd moet zitten, zwijgen en luisteren?
Dat hebben de makers van Totemtaal ook gedacht. In deze methode zijn de kinderen de hele tijd met taal bezig: met lezen, spreken en schrijven. Maar het zit zodanig verpakt dat het niet aanvoelt als een les. Bij totemtaal doen de kinderen het werk. Het is task-based learning. (Bijna) Alles wat ze doen is voor hen zinvol. Zelfs het dictee is handig vermomd in opdrachten voor een groepswerk of in raadsels over Egypte.

Hoe het lezen opnieuw een feest wordt

De methode zet sterk in op lezen (joepie!). Je mag als leerkracht voorlezen uit leuke boeken (opnieuw: joepie!). Er is tijd voorzien om vrij te lezen. Dat is vooral een succes als de kinderen een makkelijk hoekje in de klas mogen kiezen en als ik ondertussen ook zelf in een boek lees (Zo maak ik ook nog eens tijd voor dat leuke jeugdboek: joepie!)

Spijtig genoeg zijn de boeken niet altijd meer te vinden in de bib. Je kan ze wel vaak tweedehands online kopen. Het is toch echt een must om de boeken in de klas te hebben op het moment dat de kinderen verlekkerd zijn naar het vervolg van het verhaal. Sommige boeken zijn ook al wat verouderd. Hits als Geronimo Stilton, De waanzinnige boomhut, …. bestonden nog niet toen de methode gemaakt werd.

Hoe belangrijk het expliciet aanbrengen van spellingregels is

Kinderen hebben toch echt wel nood aan een stevive basisopleiding spelling. Tijd maken om de spellingregels aan te brengen en in te oefenen is heel belangrijk. Daar gaat deze methode wat de mist in.

De spellinglessen passeren zonder dat het opvalt. Task-based spelling aanleren, dat werkt niet. Ik maak een vergelijking met voetbal. Stel: je kijkt nooit voetbal en kent dus amper iets van het spel. Je wordt in een voetbalmatch gedropt met als opdracht al doende de spelregels te ontdekken. Is dat geen ontzettend moeilijke manier om het te leren? Zou je niet liever vooraf de regels geleerd en eventueel wat geoefend hebben?

Ook het werkwoordschema van Totemtaal is een struikelblok voor mij. Het is gewoon heel ingewikkeld en onduidelijk voor kinderen. En zouden er volwassenen zijn die bij het schrijven werkwoordschema’s gebruiken? Werkwoordschema’s zijn handig om te zien hoe het allemaal in elkaar zit en met elkaar verbonden is. Maar uiteindelijk doen wij het allemaal met ‘t kofschip of we vervangen door ‘smurfen’ ofzo.

Hoe niet-klassieke thema’s véél leuker zijn

Totemtaal werkt met hele leuke thema’s die de kinderen enorm aanspreken. Niets saais en niets klassieks. Niet het thema “Overal reclame” maar wel “Mummies en piramides”. Zelfs ik ben veel weetjes rijker na een jaar Totemtaal.
Elk thema heeft een knallende afsluiter. Leuk, boeiend, interessant, wijs maar … heel tijdrovend. Ik vraag mij af of iemand er in slaagt om alle lessen te geven binnen de voorziene 7 lestijden per week…

Hoe veel (inter)actie de lessen intensiever maakt en het verbeterwerk reduceert

De lessen zijn intensief voor de kinderen en voor de leerkracht. Het is nooit stil want er moet veel overlegd, gediscussieerd en gereflecteerd worden.
Er is niet zoveel verbeterwerk bij deze methode. De rol van de leerkracht is positief coachen bij het lezen en het schrijven. Het is dus niet de bedoeling dat je met je rode stylo elke fout aanduidt die je tegenkomt. Dit wordt zelfs heel erg afgeraden want het fnuikt het schrijfenthousiasme van de kinderen.
De gewonnen tijd kan je goed gebruiken bij de voorbereidingen en bij de afsluitende activiteit van het thema.

Globaal genomen ben ik fan.

Een perfecte onderwijsmethode bestaat niet maar Totemtaal heeft meer voor- dan nadelen.
Werken met Totemtaal leert onderwijzers op klassieke scholen op een andere manier lesgeven. Hoe je dat dan precies moet doen wordt allemaal grondig beschreven in losse boekjes. Handig. Verwacht je wel aan een stevige brok leeswerk voorafgaand aan elk thema.

Voor wie goesting heeft om nog meer te vergelijken

Via deze link vind je op blz. 242/347 veen vergelijkende studie van de taalmethodes Kameleon, Tijd voor taal en Totemtaal voor het tweede leerjaar. Het stukje totemtaal begint op 260/347. Opnieuw veel lof, behalve bij het onderdeel spelling. Dat vind je op 263/347.

Wat is jouw ervaring met taalmethodes? Heb je een favoriet? Volg je ze precies of is het slechts een inspiratiebron?

Bronnen

http://www.educatief.diekeure.be/Kameleon

http://www.tvtaccent.be/nl/spelling

https://www.youtube.com/watch?v=9mLplI2qRAA&list=PL24Eqh8jIO44UplmC7a1eXzcIoaEqe8_c

http://methodes.plantyn.com/totemtaal/totemtaal/

http://cteno.be/downloads/publicaties/van_den_branden_1996_taakgericht_onderwijs_puntjes_op_de_i.pdf